Makale, belirli bir konuyu bilimsel yöntemlerle inceleyen, sonuçlarını kaynaklara dayandırarak sunan ve genellikle akademik bir dergide yayımlanmak üzere hazırlanan kısa ve sistemli yazılı çalışmadır. Tezden farklı olarak daha kısadır ve tek bir araştırma sorusuna ya da konuya odaklanır.
Bu yazıda makalenin ne olduğunu, temel özelliklerini, akademik makale türlerini ve bir makalenin hangi bölümlerden oluştuğunu öğreneceksiniz.
Makale Nedir?
Makale, yazarın bir konudaki bilgisini, bulgusunu veya görüşünü belirli bir akademik düzen içinde sunduğu metindir. Gazete ve dergilerde yayımlanan genel makaleler olduğu gibi, bilimsel ölçütlere uyan akademik makaleler de vardır. Akademik makaleler çoğunlukla hakemli dergilerde yayımlanır ve bağımsız uzmanların değerlendirmesinden geçer.
Akademik Makalenin Temel Özellikleri
- Belirli bir konuya odaklanır: Geniş bir alan yerine tek bir problemi ele alır.
- Bilimsel yönteme dayanır: Araştırma makalelerinde veri toplama ve analiz süreci açıkça anlatılır.
- Kaynaklara dayanır: İddialar literatürle desteklenir ve atıflar uygun formatta verilir.
- Özgündür: Daha önce yayımlanmamış, alana katkı sağlayan bilgi içerir.
- Nesnel bir dille yazılır: Kişisel görüşlerden çok kanıta dayalı anlatım kullanılır.
- Derginin kurallarına uyar: Kelime sayısı, kaynak gösterimi ve biçim derginin yazım kılavuzuna göre düzenlenir.
Akademik Makale Türleri
1. Araştırma Makalesi (Orijinal Makale)
Yazarın kendi topladığı özgün verilere dayanan, yöntem, bulgu ve sonuç bölümlerini içeren makale türüdür. Akademik atama ve yükseltmelerde en çok değer verilen makale türüdür.
Örnek: “Üniversite öğrencilerinde uyku süresi ile akademik başarı arasındaki ilişki.”
2. Derleme Makalesi (Review)
Belirli bir konudaki mevcut çalışmaları toplar, karşılaştırır ve değerlendirir. Yeni veri toplamaz; alandaki bilgi birikimini özetler ve boşlukları gösterir. Derlemeler kendi içinde farklı türlere ayrılır:
- Anlatısal (narrative) derleme: Literatürü yazarın seçimiyle, tematik olarak sunar.
- Sistematik derleme: Önceden belirlenmiş kriterlerle, belgelenmiş bir arama stratejisiyle çalışmaları tarar.
- Meta-analiz: Birden fazla çalışmanın sayısal sonuçlarını istatistiksel olarak birleştirir.
3. Kuramsal (Teorik) Makale
Veri toplamak yerine bir kavramı, kuramı veya yaklaşımı mantıksal olarak tartışır. Sosyal bilimler ve felsefe gibi alanlarda yaygındır.
4. Vaka Sunumu (Olgu Sunumu)
Özellikle sağlık alanında nadir ya da öğretici bir hastanın klinik özelliklerini, tanı ve tedavi sürecini anlatır.
5. Kısa Makale (Short Communication / Brief Report)
Önemli bir bulgunun hızlıca duyurulduğu, normal bir araştırma makalesinden daha kısa çalışmadır. Ön bulgular ya da sınırlı ama değerli sonuçlar için uygundur.
6. Yöntem Makalesi
Yeni bir araştırma yöntemini, ölçüm aracını veya analiz tekniğini tanıtır ve gerekçelendirir.
7. Editöre Mektup (Letter to the Editor)
Dergide daha önce yayımlanmış bir makaleye yorum, eleştiri ya da katkı sunan kısa metindir.
8. Kitap İncelemesi
Yeni yayımlanmış bir akademik kitabı tanıtır ve değerlendirir.
9. Tartışma ve Görüş Makalesi (Commentary / Perspective)
Alanın güncel bir sorununa dair yazarın uzman görüşünü sunar.
Makale Türleri Karşılaştırması
| Tür | Amaç | Yeni veri toplar mı? |
|---|---|---|
| Araştırma makalesi | Özgün bulgu sunmak | Evet |
| Derleme | Literatürü değerlendirmek | Hayır |
| Kuramsal makale | Kavram veya kuram tartışmak | Genellikle hayır |
| Vaka sunumu | Klinik olguyu paylaşmak | Olgu bilgisi sunar |
| Kısa makale | Bulguyu hızlıca duyurmak | Evet |
| Editöre mektup | Yayımlanmış çalışmayı yorumlamak | Hayır |
Bir Araştırma Makalesinin Temel Bölümleri
Araştırma makaleleri çoğunlukla IMRaD yapısını izler (Introduction, Methods, Results and Discussion):
- Başlık: Çalışmanın konusunu net ve çekici biçimde belirtir.
- Özet (Abstract): Amaç, yöntem, bulgu ve sonucu kısaca aktarır.
- Anahtar kelimeler: Çalışmanın bulunmasını sağlayan 3-6 terim.
- Giriş: Konunun önemini, literatürdeki boşluğu ve araştırmanın amacını sunar.
- Yöntem: Araştırma deseni, örneklem, veri toplama araçları ve analiz tekniklerini açıklar.
- Bulgular: Analiz sonuçlarını tablo ve şekillerle sunar.
- Tartışma: Bulguları literatürle karşılaştırır ve yorumlar.
- Sonuç: Temel çıkarımları ve önerileri içerir. Bazı dergilerde tartışmayla birleştirilir.
- Kaynakça: Metinde atıf yapılan tüm kaynakların listesi.
- Ekler ve beyanlar: Etik kurul bilgisi, çıkar çatışması beyanı ve teşekkür gibi bölümler.
Makale ile Tez Arasındaki Farklar
- Kapsam: Tez kapsamlı ve ayrıntılıdır; makale kısa ve odaklıdır.
- Amaç: Tez akademik unvan almak için, makale bilimsel yayın için yazılır.
- Değerlendirme: Tez jüri önünde savunulur; makale hakemler tarafından incelenir.
- Uzunluk: Makaleler genellikle 5.000-9.000 kelime civarındadır, ancak bu dergiye göre değişir.
- Okur kitlesi: Makale daha geniş akademik topluluğa ulaşır.
Birçok araştırmacı tezinden bir ya da birkaç makale üretir.
İyi Bir Makale Yazmak İçin İpuçları
- Hedef dergiyi yazmaya başlamadan önce belirleyin ve yazım kurallarını inceleyin.
- Net bir araştırma sorusu ve tek bir ana mesaj belirleyin.
- Literatür taramasını güncel ve güvenilir kaynaklarla yapın.
- Başlığı ve özeti dikkatle yazın; okurun ilk gördüğü bölümlerdir.
- Yöntem bölümünü başkasının tekrarlayabileceği ayrıntıda açıklayın.
- Tablo ve şekilleri sade ve okunaklı tutun.
- Gönderimden önce dil ve yazım denetimi yapın, benzerlik raporu alın.
Sıkça Sorulan Sorular
Makale ile deneme arasındaki fark nedir?
Deneme kişisel görüşe ve serbest anlatıma dayanır. Akademik makale ise kanıta, yönteme ve kaynaklara dayanır.
Hakemli makale ile hakemsiz makale arasındaki fark nedir?
Hakemli makale yayımlanmadan önce uzman bilim insanları tarafından değerlendirilir. Hakemsiz yayınlarda bu bağımsız denetim bulunmayabilir.
Makale kaç sayfa olmalı?
Kesin bir sayı yoktur. Dergiler kelime veya sayfa sınırı belirler; araştırma makaleleri çoğunlukla 15-25 sayfa arasındadır.
Derleme makale yazmak kolay mıdır?
Veri toplamak gerekmez ancak kapsamlı literatür taraması ve güçlü bir sentez gerekir. Alanında deneyim sahibi yazarlardan sıkça talep edilir.
Makale nereye gönderilir?
Alanınıza uygun hakemli dergilere, genellikle DergiPark veya derginin kendi gönderim sistemi üzerinden.
Akademik makale, bilimsel bilginin paylaşılmasının ve geliştirilmesinin temel aracıdır. Araştırma, derleme, kuramsal ve vaka sunumu gibi farklı türlerin amacı ve yapısı farklıdır. Hedefinize uygun türü seçmek, doğru dergiyi belirlemek ve yazım kurallarına uymak yayımlanma şansınızı artırır.
Makale yazımı, dergi seçimi, biçimlendirme ve gönderim süreçlerinde desteğe ihtiyacınız varsa Tez Ofisi uzman ekibi yanınızda.
