Bir tez, bilimsel içeriği kadar biçimiyle de değerlendirilir. Çankaya Üniversitesi’nde yüksek lisans ya da doktora çalışması yürüten bir öğrenci için bu gerçek, savunma tarihi yaklaştıkça daha da somutlaşır. Peki kılavuzu elinize aldığınızda gözünüzden neyi kaçırmamalısınız? Bu yazı, tam da bu soruya pratik bir cevap arıyor.
Enstitü Yapısını Anlamadan Kılavuza Bakmayın
Çankaya Üniversitesi gibi köklü vakıf üniversitelerinde lisansüstü eğitim, çoğunlukla birden fazla enstitü çatısı altında yürütülür: mühendislik ve fen alanları bir enstitüye, sosyal bilimler ve hukuk gibi alanlar başka bir enstitüye bağlı olabilir. Bu ayrım önemlidir çünkü her enstitünün tez biçimine dair beklentisi birbirinden küçük farklarla ayrılabilir. Örneğin mühendislik tezlerinde denklem numaralandırması ve şekil-tablo düzeni öne çıkarken, sosyal bilimler tezlerinde dipnot kullanımı ve alıntı sistemi daha belirleyici olur.
Bu yüzden atacağınız ilk adım, kayıtlı olduğunuz anabilim dalının bağlı bulunduğu enstitüyü netleştirmek ve güncel şablonu doğrudan o enstitünün duyurularından temin etmektir. Danışmanınızdan önceki dönemlerde kabul edilmiş bir tez almak pratik görünse de, o tezin yazıldığı tarihten sonra kılavuz güncellenmiş olabilir.
Bir Tezin İskeletini Oluşturan Bölümler
Türkiye’deki lisansüstü tez kılavuzlarının büyük çoğunluğu, alan farkı gözetmeksizin ortak bir iskelet üzerine kuruludur. Çankaya Üniversitesi’nde de bu genel çerçeveyi görmeniz olasıdır:
- Dış kapak ve iç kapak sayfaları
- Etik beyan ve tez onay sayfası
- Türkçe özet ile İngilizce özet (abstract)
- İçindekiler, tablo ve şekil listeleri
- Ana metin bölümleri (giriş, yöntem, bulgular, tartışma, sonuç)
- Kaynakça ve varsa ekler
Bu iskeletin kendisi standarttır; asıl fark yaratan, her bölümün içindeki biçimsel ayrıntılardır: punto, satır aralığı, kenar boşluğu, başlık numaralandırma sistemi. Bu ayrıntılar üniversiteden üniversiteye, hatta aynı üniversite içinde enstitüden enstitüye değişebildiği için genel internet aramalarıyla bulduğunuz “örnek” bir kılavuza güvenmek yerine kurumunuzun kendi belgesini esas almanız gerekir.
Danışman Onayı Biçim Onayı Değildir
Öğrencilerin sık yaptığı bir varsayım var: “Danışmanım tezi okudu, demek ki teslime hazır.” Oysa danışman onayı genellikle içeriğe, yönteme ve bilimsel katkıya odaklanır. Biçimsel uygunluk kontrolü ise ayrı bir aşamadır ve çoğu zaman enstitü sekretaryası ya da tez izleme komisyonu tarafından yapılır. Bu iki onayı birbirinden ayırmak, teslim öncesi son haftalarda yaşanan panik dolu düzeltme turlarını önler.
Atıf Sistemi Seçimi ve Tutarlılığı
Lisansüstü tezlerde en sık karşılaşılan biçimsel sorunlardan biri, atıf sisteminin tez boyunca tutarlı uygulanmamasıdır. Bir bölümde APA, başka bir bölümde dipnotlu sistem kullanmak, jüri üyelerinin gözünden kaçmayan bir tutarsızlıktır. Yazıma başlamadan önce hangi atıf sistemini kullanacağınıza karar verin ve bunu bir referans yönetim programına (Zotero, Mendeley gibi) tanımlayarak tez boyunca otomatik uygulanmasını sağlayın. Bu, hem zaman kazandırır hem de son okumada atıf hatası bulma riskini azaltır.
Zaman Çizelgesi: Kılavuzu Ne Zaman Okumalısınız?
Çoğu öğrenci kılavuzu tez yazımının sonunda, teslime birkaç hafta kala okur. Bu, en çok zaman kaybettiren alışkanlıklardan biridir. Doğru yaklaşım şudur: kılavuzu, ilk taslağı yazmaya başlamadan önce bir kez baştan sona okumak ve şablon dosyasını (varsa Word ya da LaTeX) taslağın en başında açıp içine yazmaktır. Böylece tez bittiğinde biçim dönüştürme diye bir sorun kalmaz.
Sık Karşılaşılan Aksaklıklar
- Şablonu tez sonunda uygulamaya çalışmak, bu da tüm biçimin yeniden düzenlenmesini gerektirir
- Tablo ve şekilleri elle numaralandırıp otomatik referans kullanmamak
- Türkçe ve İngilizce özetleri birbirinden bağımsız yazıp anlam kaymasına yol açmak
- Kaynakçadaki bir eserin metin içinde hiç geçmemesi ya da tam tersi
Son Söz
Çankaya Üniversitesi’nde tez süreci, doğru enstitü kılavuzunu bulmak, şablonu en baştan uygulamak ve biçim kontrolünü danışman onayından ayrı tutmakla büyük ölçüde kolaylaşıyor. Yine de her aşamada tek başınıza ilerlemek zorunda değilsiniz. Biçim düzenleme, kaynakça kontrolü ve son okuma konusunda profesyonel bir destek almak isterseniz Tezofisi.com olarak bizlere ulaşabilirsiniz.
