Q1, Q2, Q3 ve Q4, bilimsel dergilerin kendi alanlarındaki başarı sıralamasına göre dörde bölünmesiyle oluşan çeyrek dilimleri (quartile) ifade eder. Q1 en üst dilimdir ve alanın en etkili dergilerini kapsar; Q4 ise en alt dilimdir. Dergi, hangi dilimde yer alıyorsa “Q1 dergi”, “Q2 dergi” gibi anılır.
Bu yazıda çeyrekliklerin ne anlama geldiğini, nasıl hesaplandığını ve bir derginin Q değerinin nereden öğrenileceğini adım adım anlatıyoruz.
Dergi Çeyrekliği (Quartile) Nedir?
Bir bilimsel alandaki dergiler, etki göstergelerine (çoğunlukla etki faktörüne ya da SJR değerine) göre büyükten küçüğe sıralanır. Bu sıralama dört eşit gruba bölünür:
| Çeyreklik | Anlamı | Sıralamadaki yeri |
|---|---|---|
| Q1 | En yüksek etkiye sahip dergiler | İlk %25 |
| Q2 | Orta-yüksek etki | %25 – %50 arası |
| Q3 | Orta-düşük etki | %50 – %75 arası |
| Q4 | Alt dilim | Son %25 |
Örneğin bir alanda 100 dergi varsa, ilk 25 dergi Q1, 26 ile 50. dergiler Q2 olur ve bu şekilde devam eder.
Çeyreklikler Neye Göre Belirlenir?
Çeyrekliği belirleyen temel ölçüt, derginin atıf performansıdır. Dergide yayımlanan makaleler diğer çalışmalarda ne kadar atıf alıyorsa derginin etkisi o kadar yüksek kabul edilir. Kullanılan başlıca göstergeler şunlardır:
- Etki faktörü (Impact Factor): Derginin son iki yıllık makalelerinin aldığı ortalama atıf sayısını gösterir. Web of Science tarafından kullanılır.
- SJR (SCImago Journal Rank): Atıfın geldiği derginin prestijini de hesaba katan bir gösterge olup Scopus verilerine dayanır.
- CiteScore: Scopus’un kullandığı bir diğer atıf göstergesidir.
Q Değeri Her Alanda Aynı mıdır?
Hayır. Çeyreklik, derginin kendi konu kategorisindeki sıralamasına göre hesaplanır. Bu yüzden iki önemli noktayı bilmek gerekir:
- Kategoriler arası karşılaştırma yapılamaz. Tıpta Q2 olan bir derginin etki faktörü, sosyal bilimlerde Q1 olan bir dergiden çok daha yüksek olabilir.
- Bir dergi birden fazla kategoride yer alabilir. Aynı dergi bir kategoride Q1, başka bir kategoride Q2 olabilir. Bu durumda genellikle en yüksek çeyreklik beyan edilir, ancak kurumların kuralları farklılık gösterebilir.
Ayrıca çeyreklikler her yıl yeniden hesaplanır. Bir derginin bu yılki Q değeri, geçen yılki ya da gelecek yılki değerden farklı olabilir.
Web of Science ve Scopus Çeyrekliği Farkı
Çeyreklik bilgisi iki farklı kaynaktan gelir ve birbirinden farklı olabilir:
- Web of Science (JCR): SCI, SCI-Expanded, SSCI ve AHCI kapsamındaki dergilerin etki faktörüne göre çeyreklik verir. Journal Citation Reports (JCR) erişimi abonelik gerektirir; birçok üniversite kütüphanesi üzerinden kullanılabilir.
- Scopus (Scimago): SJR değerine göre Q1-Q4 sınıflandırması yapar. Scimago Journal & Country Rank sitesi ücretsizdir.
Yani bir derginin JCR’de Q2, Scimago’da Q1 çıkması mümkündür. Hangi veri tabanının geçerli olduğunu, bağlı olduğunuz kurumun ya da başvuru yaptığınız programın kriterlerinden öğrenmelisiniz.
Dergi Q Değeri Nasıl Öğrenilir?
Scimago ile (Ücretsiz)
- Scimago Journal & Country Rank sitesine girin.
- Arama kutusuna derginin adını veya ISSN numarasını yazın.
- Dergi sayfasında yıllara göre Q değerini ve kategori bilgisini görün.
JCR ile (Web of Science)
- Kurumunuzun kütüphane erişimi üzerinden Journal Citation Reports’a giriş yapın.
- Dergiyi adıyla aratın.
- Etki faktörünü ve kategori bazlı çeyrekliği inceleyin.
Dergi Sitesinden
Birçok dergi etki faktörünü ve indeks bilgisini kendi sitesinde paylaşır. Yine de bu bilgiyi resmi kaynaktan doğrulamanız önerilir; çünkü bazı dergiler güncel olmayan ya da yanlış bilgi verebilir.
Q1 Dergi Neden Önemli?
- Akademik prestij: Q1 dergide yayın yapmak, çalışmanın alanında yüksek kalite standardından geçtiğini gösterir.
- Görünürlük ve atıf: Bu dergiler geniş okur kitlesine ulaştığı için makalelerin atıf alma ihtimali daha yüksektir.
- Akademik kriterler: Doçentlik, atama-yükseltme, burs ve proje başvurularında dergi çeyrekliği çoğu zaman puan veya şart olarak yer alır. Güncel kriterleri mutlaka ilgili kurumun yönergesinden kontrol edin.
Bununla birlikte Q1 yayın bulmak daha zordur; ret oranı yüksektir ve değerlendirme süreci uzun sürebilir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Q değeri yayın yılına göre aranır. Makalenizin yayımlandığı yılın değerini baz almak gerekebilir.
- Etki faktörü tek başına kalite ölçüsü değildir. Makalenin kendi katkısı, yöntemi ve özgünlüğü ayrıca önemlidir.
- Yırtıcı dergilere dikkat edin. Sahte etki faktörü ya da sahte Q değeri iddiasıyla yayın toplayan dergiler bulunmaktadır. Her zaman Scimago ya da JCR gibi resmi kaynaklardan doğrulama yapın.
- Kendi alanınızda karşılaştırın. Dergi seçerken yalnızca Q değerine değil, konu uyumuna da bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Q1 dergi ile SCI dergi aynı şey midir?
Hayır. SCI bir indeks (veri tabanı) adıdır, Q1 ise derginin kendi alanındaki sıralama dilimidir. SCI kapsamındaki bir dergi Q1, Q2, Q3 ya da Q4 olabilir.
Q4 dergi kötü bir dergi midir?
Mutlaka değil. Q4, derginin alandaki sıralamasının alt diliminde olduğunu gösterir; ancak hakemli ve indeksli bir dergi olabilir. Yine de ihtiyaçlarınıza uygun olup olmadığını kriterlerinize göre değerlendirin.
Bir dergi Q değeri olmadan indekste olabilir mi?
Evet. Örneğin ESCI gibi bazı indekslerde yer alan dergilerin etki faktörü ve çeyrekliği bulunmayabilir.
Q değeri nereden güncel öğrenilir?
En güvenilir kaynaklar JCR ve Scimago’dur. Dergi sitesindeki bilgiyi bu kaynaklarla karşılaştırın.
Doçentlik için Q1 şart mı?
Bu, bilim alanına ve yürürlükteki kriterlere göre değişir. Güncel doçentlik kriterlerini ÜAK yönergesinden kontrol edin.
Q1, Q2, Q3 ve Q4, dergilerin kendi konu kategorilerindeki atıf bazlı başarı sıralamasını gösteren dilimlerdir. Q1 en üst, Q4 en alt dilimdir. Dergi seçerken çeyrekliği Scimago veya JCR gibi güvenilir kaynaklardan kontrol edin, ancak bunu tek ölçüt yapmayın; konu uyumu, hakem süreci ve kurumunuzun kriterlerini de birlikte değerlendirin.
Dergi seçimi, makale hazırlama ve gönderim süreçlerinde desteğe ihtiyacınız varsa Tez Ofisi uzman ekibi yanınızda.
